Parochiekerk Sint-Niklaas (Neerpelt)

 neogotiek (architectuur), beschermd gebouw, 1900_construction (en), katholieke kerk

Voormalig omringend kerkhof vervangen door parking. Waarschijnlijk werd er eerst een houten bedehuis opgericht. De eerste stenen kerk, een 13de-eeuwse stichting, lag op de plaats van de huidige. Ze bezat altaren van Onze-Lieve-Vrouw, vooreerst vermeld in 1400 en vanaf 1441 altaar van Onze-Lieve-Vrouw en Sint-Willibrordus genoemd, van Sint-Niklaas en Sint-Sebastiaan, gesticht in 1469, en van het Heilig Kruis en Sint-Lucia, geciteerd in 1609. In de 16de eeuw, bouw van de huidige laatgotische toren. In 1619, tijdens de Hollands-Spaanse oorlog, afbranden van de toren; in 1622, sluiten van een voorlopige overeenkomst met Jan de Timmerman (Waterschei) om de afgebrande toren te herstellen. In 1680, vergroting van de kerk met een zijbeuk. In 1683, hermaken van de torenspits. Tussen 1805 en 1807, aankoop van een orgel uit de Sint-Janskerk in Diest. In 1830, herstelling of gedeeltelijke herbouw van de kerk, waarbij het schip twee zijbeuken kreeg. In 1858, afstand van een stuk van het kerkhof aan de staat voor de weg van Hamont naar Mol, waarbij de in de Atlas van de Buurtwegen (1845) nog volledig aangeduide kerkhofmuur deels werd afgebroken en de poort verplaatst. In 1892, half afbranden van de torenspits na een blikseminslag; verdaging van een aanbesteding voor herstellingswerken omdat door de provinciale architect Léon Jaminé (Hasselt) geen goedkeuring werd verleend aan de plannen van architect M. Christiaens (Tongeren). Enkele jaren later, herstellingen: herstel van het kruis, plaatsen van een donderroede, vervanging van de schaliën door Ketelbuters en Kelchtermans (Peer) en herstel van de torenspits.

De huidige grotere georiënteerde neogotische kerk dateert van 1900, naar ontwerp van V. Lenertz (Leuven) en H. Martens (Stevoort), (ontwerp van 10 mei 1898). Het koor van de nieuwe kerk verrees op de plaats van de oude gemeenteschool, tevens gemeentehuis, die in 1848 volledig was heropgebouwd. Op 28 augustus 1900, eerstesteenlegging, confer gedenksteen met inscriptie in de buitenmuur van het koor. Daarna, afbraak van de oude kerk en de kerkhofmuur. Voorjaar 1901, bouw van een noodkerkje door Gerard De Reyer, in gebruik tot januari 1902. In 1904-06, ontwerp en plaatsing van geschilderde glasramen in het priesterkoor, later gevolgd door een glasraam voor het venster boven het Onze-Lieve-Vrouwealtaar, alle door het atelier P. Stroucken § Zoon (Roermond). Op 31 juli 1905, inzegening van kerk en nieuw hoofdaltaar door Monseigneur Rutten. Op 1 maart 1911 en 17 januari 1912, goedkeuring van het ontwerp voor de glasramen van het transept, van Augustin Stalins en Zoon (Antwerpen). In april 1916, herstel van brandschade aan dak en vloer van de sacristie. In 1923-24, aanbrengen van neogotische muurschilderingen door H. Huppen (Hasselt), die in 1959 zouden worden overschilderd en die bestonden uit arabesken op de ribben en gewelfsleutels van het koor, eregordijnen op de muren van het koor en de twee zijkapellen, alsook iconografische taferelen boven de arcaden in koor en transept. In 1933, toevoeging van een achterbouw aan de kerk door Jaak Dalemans. In september 1944, beschadiging van kerk en toren door bommen en granaten, onder meer verbrijzeling van alle vensters en schade aan torenspits, zadeldak en metselwerk van de noordelijke transeptgevel, waarna eerste bewaringswerken; tijdens de Tweede Wereldoorlog, weghalen van de klokken, behalve de oudste. Op 22 februari 1946, volledig wegwaaien van de beschadigde torenspits en aanbrengen van een nooddak. Op 9-10 januari 1947, afrukken van het nooddak van de afgeknotte toren bij een nieuwe orkaan. Vanaf 1946 is het ontwerp voor heropbouw van de toren aan de orde, waarvoor architect F. Theuwissen (Lommel) was aangeduid; negatief advies van het Provinciaal Comité van Monumenten dat meende dat de spits haar vroegere afmetingen zou moeten bewaren en dat zij een homogeen geheel moest uitmaken met de bestaande laatgotische toren. Op 29 augustus 1955, terughangen van de kleine klok en de door G. Slegers (Tellin) hergoten Onze-Lieve-Vrouweklok. In 1956, herstellingswerken, onder meer leggen van een nieuwe vloer van leisteen onder meer in de zijkapellen en de kruisbeuk, alsook restauratie van het koor. In 1959, herschilderen van het interieur, waarbij de muurschilderingen van Huppen verdwenen. In mei 1962, uiteindelijk herstel van de toren en bouw van een nieuwe spits volgens de oorspronkelijke vorm. In 1981-82, waterdicht maken van de kerk. In 1982, plaatsing van het nieuwe marmeren altaar met podium, alsook nieuwe vloerbedekking met leistenen in de hele middenbeuk. In 1984, herstellingswerken, schilderbeurt en plaatsing van nieuwe stoelen. In 1995, restauratie van diverse heiligenbeelden.
id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/80265