Handelsbeurs ("Nieuwe" Beurs) (Antwerpen)

 interessante plaats, stock exchange (en), beschermd gebouw, 16e eeuwse constructie

De “Nieuwe Beurs” vormde vanaf het tweede kwart van de 16de eeuw het centrum van de Antwerpse handels- en geldmarkt, in vervanging van de te klein geworden "Oude Beurs" aan de Hofstraat. Een eerste beursgebouw werd hier in 1531-1532 opgericht tussen Meir en Lange Nieuwstraat onder leiding van Domien de Waghemakere, in een sierlijke Brabantse laatgotische stijl. Vier smalle straatjes, Borzestraat, Twaalfmaandenstraat, Israëlietenstraat en Korte Klarenstraat, gaven zoals vandaag toegang tot het verder ingesloten complex. De twee eerstgenoemde ingangen werden bekroond door ronde torens op achtkantige basementen. Daarvan is enkel de toren aan de Borzestraat grotendeels bewaard, als laatste restant van het 16de-eeuwse gebouw. Dit laatste vormde een rechthoekige open binnenplaats, aan vier zijden omsloten door een met ster- en netgewelven overdekte zuilengalerij, waarboven een verdieping. De Antwerpse beurs stond model voor de beurzen van Londen, Amsterdam, Rotterdam en Rijsel. Afgebrand in 1583, doch onmiddellijk naar dezelfde plannen heropgebouwd, werd de beurs tussen 1661 en 1810 onder meer gebruikt als tekenacademie en zetel van de Sint-Lucasgilde. In de 18de eeuw was er tijdelijk een openbare bibliotheek gevestigd, de kern van de huidige stadsbibliotheek. De open binnenruimte werd na heftige controverse in 1852-1854 door ingenieur Charles Marcellis overdekt met een zeer vooruitstrevende ijzeren dakspant, waarin een centrale glazen koepel. Een zware brand in 1858 verwoeste zowel het 16de-eeuwse beursgebouw als de overkapping van Marcelis.

Na het besluit voor een algehele heropbouw, werd tot tweemaal toe een architectuurwedstrijd uitgeschreven, de eerste in 1858 en de tweede in 1860. Het programma ging uit van een voor de welvarende stad representatief beursgebouw, niet alleen op de plaats en volgens het grondplan van het vernielde complex, maar tevens met behoud van de bouwvorm- en stijl. Bovendien werd een nieuw plein voorzien (Beursplein) voor de hoofdingang zijde Meir, dat nooit aan uitvoering toekwam. In beide wedstrijden kreeg het ontwerp van Joseph Schadde de voorkeur, maar pas in 1868 werd de opdracht voor het ontwerp van de huidige Handelsbeurs ook effectief aan hem toegewezen. De bouwplannen uit dat jaar hernamen het in 1862 aanvaarde tweede wedstrijdontwerp, met uitzondering van de hoofdgevels aan Borzestraat en Twaalfmaandenstraat, waarvoor Schadde in 1870 een nieuw ontwerp tekende. Eind december 1868 werd de bouw toegewezen aan de aannemer Lalmand, Focketyn & Cie uit de Langegang, de de constructie van de ijzeren dakspant aan Het constructiebedrijf van ingenieur Joseph Pâris-Isaac uit Marchienne-au-Pont. De eerstesteenlegging vond plaats op 24 augustus 1869, gevolgd door de inhuldiging op 19 oktober 1872, maar de voltooiing van het exterieur en de binneninrichting sleepten nog aan tot 1877. Zo werden nog in 1875 en 1877 contracten afgesloten met het Brusselse atelier Tasson & Washer voor de vervaardiging respectievelijk van de eiken toegangsdeuren en tochtportalen, en van de eiken lambriseringen. Stadsarchivaris Pierre Génard stond in voor het heraldische en iconografische programma van 243 wapenschilden. Schadde kreeg in 1896 een borstbeeld in het interieur, door de beeldhouwer Alphonse Van Beurden.

id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/6243