Parochiekerk Sint-Martinus (Zomergem)

 gotiek (architectuur), beschermd gebouw, katholieke kerk, 13th century construction (en)

In de 9de eeuw zou hoogstwaarschijnlijk al een bidplaats op de Markt gestaan hebben. De bisschop van Doornik schonk in 1171 het altaar aan het kapittel van Onze-Lieve-Vrouw van Doornik. Vrijwel geen precieze historische gegevens omtrent oorsprong en vroege bouwevolutie van de huidige kerk (voor eind 16de eeuw). De Potter en Broeckaert maken melding van een brand eind 14de eeuw die noodzaakte tot heropbouw van de kerk in de loop van de 15de eeuw. De vroeggotische vierkante kruisingstoren van Doornikse steen, aanzien als een bouwwerk uit de 13de eeuw, hield blijkbaar stand; vormt heden nog het oudste onderdeel van de kerk. Kerkrekeningen vanaf begin 17de eeuw tot begin 19de eeuw wijzen op herhaaldelijke grondige herstellingen en bouwwerken, veelal echter zonder duidelijke specifiëring van de werken. Uit dergelijke bronnen blijkt wel dat de kerk minstens sinds begin 17de eeuw driebeukig was en drie altaren bezat. Brandschade aan de toren in 1683. Torennaald in 1727 waarschijnlijk vernieuwd en in 1739 voorzien van nieuwe schaliën. Belangrijke herstellingen in 1753: de verbouwingen leidden mogelijk tot vergroting van de kerk. Bouw van een nieuwe sacristie in 1769 (achter noordelijke zijkoor). In 1822: vernieuwing onder meer van houten zolderingen onder leiding van architect J.B. Van de Cappelle. In 1850: verlenging van de kerk met 10 meter in westelijke richting met bouw van nieuwe westgevel naar ontwerp van architect L. Roelandt. Volledige buitenkerk nadien witgekalkt om de als storend ervaren verschillende bouwmaterialen onzichtbaar te maken. Melding van een bouwmeester Vander Heyden naar aanleiding van herstellingen in 1853. Plaatsing in achttien vensters van nieuw stenen maaswerk naar ontwerp van E. Paternotte van 1877. Twee blinde gotische vensters van het hoofdkoor geopend in 1885, de overige drie in 1894. In 1900: aanvang van de vernieuwing van de leien dakbekleding, nadien herstelling van de torenspits (1905). Daarop volgden diverse herstellings- en verfraaiingswerken volgens plannen van 1904 van architecten H. en V. Vaerwyck: vrijleggen en herstelling van de torenpijlers, verwijderen van de inwendige afsluitmuren van de zijkoren en recht afgesloten noordkoor uitbreiden met een driezijdige sluiting met stenen overwelving naar analogie van het zuidelijk koor (1909-1910), bouw van een nieuwe sacristie (1911) na sloping van de oude. Zeer zware oorlogsschade aan de kerk in 1918: toren totaal vernield met uitzondering van de kruisingspijlers, westgevel fel beschadigd evenals de daken, overwelvingen en ramen. Uitvoering van de nodige restauratiewerken in 1921-1923 volgens plannen van 1920 van architect Valentin Vaerwyck. Opnieuw oorlogsschade aan de kerk in 1940 voornamelijk aan de torenspits, de daken, de oostzijde met sacristie, een deel van de pijlers en bogen achteraan in de kerk. In 1953 volgt de restauratie van voornoemde schade door architect Adrien Bressers. Dezelfde architect leidde in 1964-65 de voegwerken en herstellingen aan de plinten van de kerk.