Sint-Niklaaskerk (Gent)

 gotiek (architectuur), neogotiek (architectuur), beschermd gebouw, katholieke kerk, 12e eeuwse constructie

www.kerkeninvlaanderen.be/pages/kerk_00641.htm

De Sint-Niklaaskerk in Gent is een vroeggotische kerk uit de 13e eeuw. Het gebouw is opmerkelijk omdat het een vrij gaaf bewaard voorbeeld is van de Scheldegotiek. Uniek is de vieringtoren, die een lantaarntoren is waardoor het licht via de toren de dwarsbeuk binnenvalt.

Plattegrond: basilicale kerk met kruisingstoren, driebeukig schip van vijf traveeën met zijkapellen, transeptarmen en driebeukig koor van vijf traveeën met zijkapellen, kooromgang en vijf transkapellen. Neogotische sacristie uit begin 20ste eeuw in het noordoosten. Westgevel van drie traveeën, gescheiden door twee traptorens die horizontaal geleed zijn door waterlijsten, met cilindrische en achthoekige registers, versierd met blindnissen en bekronend kegeldakje. Tussen traptorentjes rondboogvormig portaal met booglijst op consoles. Twee gekoppelde barokke spiegelboogdeuren in geprofileerde geblokte omlijsting met bekronende gestrekte druiplijst met centrale barokke nis, heden met Sint-Niklaasbeeld, geflankeerd door voluten met dekplaat (oorspronkelijk met beelden van Sint-Veerle en Sint-Niklaas) en twee geprofileerde voluten met siervazen op hoeken, boven nis medaillon met Maagd van Gent, in 1681-84 voor het oorspronkelijk gotisch portaal geplaatst. Groot spitsboogvormig bovenvenster met vernieuwde gotische tracering en borstwering met balusters, bekronende puntgevel met spitsboognis. Twee kleinere gelijkaardige spitsboogvensters met bekronende wimberg in de zijtraveeën afgelijnd door zware steunberen. Driebeukig schip, aanvankelijk door steunberen in vijf traveeën verdeeld, met spitsboogvensters en afzonderlijke spitse puntgevels; drielichten in bovenmuren. Slechts eerste zuidelijke travee thans in oorspronkelijke staat, gerestaureerd in 1939-43. Overige traveeën vertonen nog 18de-eeuwse (?) verbouwingen waarbij bovenlichten gedicht werden en zijbeuk en -kapellen afgedekt werden onder een lessenaarsdak, verbouwde zijpuntgevels.

Uitgebouwde tweede zuidkapel, in vorm van portaal volgens recente studie van Prof. De Smidt uit de tweede helft van de 14de eeuw. Met opgevulde spitsboog en vooruitspringende zijpartijen, versierd met spitsboogvormige nissen, onder een grote wimberg. Recent gerestaureerde transepten met oorspronkelijke opstand: drie geledingen, afgelijnd met ronde, horizontaal gelede traptorens, versierd met halfzuiltjes bovenaan eindigend op spitsbogen onder het kegeldak. Oorspronkelijke begane grond met spitsboogvormig portaal met archivolten en ingeschreven drielob, geflankeerd door spitsboognissen en rondboogvenster; hoge spitsboogvensters, drielicht met doorgang op gelijkaardige galerij in de bekronende puntgevel. Gerestaureerde vierkante kruisingstoren (tot bouw van Belfort ook stadswachttoren) gecantonneerd door gelijkaardige hoektorentjes met piramidale bedaking, en niet oorspronkelijk laag centraal tentdak. Horizontale geleding dit wil zeggen omlopende waterlijsten; blinde geleding waarbij de zadeldaken (leien) aansluiten en twee opengewerkte registers met gekoppelde spitsbogen, gevat in lancetvormige nis met geribde waterlijst en oculus in boogveld; klokkenkamer met gelijkaardige galmgaten en niet oorspronkelijke zware borstbeelden onder geprofileerde kroonlijst. Basilicaal koor van vijf traveeën gescheiden door steunberen, voorzien van luchtbogen om overwelving van hoogkoor te stutten. Zijbeuken met kapellen verlicht door hoge vensters oorspronkelijk afgewerkt met kapelgevels en haakse zadeldaken. Koorsluiting met omgang en vijf gelijkaardig afgewerkte transkapellen met driezijdige sluiting en diepere askapel. Heden in zeer vervallen staat met dichtgemetselde vensters, opgevulde puntgevels en luchtbogen, doch geplande restauratie in oorspronkelijke toestand.

id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/25149