Keizersrande

 park, landgoed

Keizersrande bestaat uit een aantal landgoederen. De landgoederen Oud Rande, Smets Rande en Nieuw Rande zijn nauw met elkaar verweven. De oudste van de drie is Oud Rande, dat oorspronkelijk het middelpunt was van de gelijknamige marke, één van de zes marken in het schoutambt Colmschate. Later is Smets Rande ontstaan vanuit Oud Rande, weer later Nieuw Rande vanuit Smets Rande. De landgoedeigenaren speelden als belangrijkste grootgrondbezitters een vooraanstaande rol in de marke. Naast hun eigen buitenplaats bezaten zij veel boerenerven, waar pachters de dagelijkse bedrijfsvoering deden, maar een deel van de oogst aan hun landheer moesten afstaan.



Historie Oud Rande
Een oude toren, begroeid met klimop, op een steenworp afstand van de spoorlijn Zwolle-Deventer, is alles wat er is overgebleven van de eens zo machtige havezate Rande. De oudste vermelding dateert al uit 1285, toen de familie Van Rande hier een kasteel bewoonde. Zo oud is de huidige toren echter niet; van het eerste kasteel is niets bewaard gebleven. De toren maakte deel uit van een groot huis dat Willem van Doetinchem, zoon van de schout van Deventer, hier liet bouwen in 1570. Later werd op Rande een kapel ingericht voor de Rooms Katholieke eredienst, die vanaf 1638 bediend werd door de paters Jezuïeten uit Zwolle.

In het begin van de negentiende eeuw raakte Oud Rande zodanig in verval dat men in 1838 overging tot gedeeltelijke sloop. De toren werd gespaard. Er verrees een nieuw neogotisch huis 'met een kasteelachtig voorkomen in historiserende stijl'. Een bekende eigenaar in de negentiende eeuw was Cost Budde. Ook dit landhuis heeft echter de tand des tijds niet doorstaan, want in 1964 werd het met de grond gelijk gemaakt. Opnieuw werd de toren gespaard. Het onderste deel van de toren vertelt nog steeds het verhaal van het katholicisme in de zeventiende eeuw, toen de katholieken in het geheim hun erediensten konden houden. Mocht de godsdienstoorlog weer oplaaien, dan kan het schuilkerkje op Oud Rande zo weer in gebruik worden genomen.

Historie Smets Rande
De eerste vermelding van het huis Rande dateert uit 1603. De in Deventer en omstreken bekende familie Swaefkens woonde er een groot deel van de zeventiende eeuw. Het huis Rande was destijds een aanzienlijk bezit; het was de oude havezate Oud Rande inmiddels voorbijgestreefd, voor wat betreft het aandeel in de marke Rande. Naar verluidt, heeft Bommen Berend, de bisschop van Münster, er in 1672 gelogeerd. Vanaf het moment dat Anna Maria Swaefkens omstreeks 1677 trouwde met Philippus de Smet, werd het huis Smets Rande genoemd. Rond 1800 was Smets Rande een statig huis met twee bouwhuizen, gelegen aan een voorplein. Achter het huis lag een tuin met formele aanleg. De buitenplaats lag op een omgracht terrein en was omgeven door lanen, terwijl een brede laan vanaf het oosten recht op het huis afliep. Uit die tijd dateren de beelden van Diane, godin van de jacht, Hercules, Aeneas en de helden van Troje. Deze beelden van de hand van beeldhouwer H. Ansum hebben lange tijd op het voorplein van Smets Rande gestaan. Later stonden ze nog enige tijd op een eilandje in de vijver, totdat ze werden overgeplaatst naar de tuinen van kasteel Het Nijenhuis bij Heino.In de eerste helft van de negentiende eeuw was Smets Rande eigendom van de Deventer koopmansfamilie Slichtenbree. Langzamerhand raakte het landgoed in verval. Van de gracht was nog maar een klein deel over en de lanen aan de noord- en westkant waren verdwenen. Toen Slichtenbree het landgoed in 1853 verkocht, was het landhuis in een bouwvallige staat. De nieuwe eigenaar liet het huis dan ook spoedig daarna afbreken. De met eiken omzoomde oprijlaan is nog aanwezig, evenals de oude bouwhuizen ter rechterzijde van het landhuis, een ingestorte kelder en een deel van de moestuin met een serre. Ook een deel van de grachten herinnert nog aan Smets Rande, zij het dat het water ontbreekt.
Rande rond 1900. (Bron: Topografische Dienst Nederland)

Historie Nieuw Rande
In 1853 werd het landgoed Smets Rande aangekocht door de heer Duymaer van Twist, gouverneur-generaal van Nederlands-Indië tussen 1851 en 1856. Deze kreeg nationale bekendheid door zijn prominente aanwezigheid in het boek 'Max Havelaar' van Multatuli. In deze klassieker wordt zelfs gewag gemaakt van zijn 'heimwee naar een Hollandse buitenplaats'. Die Hollandse buitenplaats, waar Duymaer van Twist rust zocht, was Smets Rande, oftewel Nieuw Rande. De oude naam was echter 'besmet' en het huis was bouwvallig, dus besloot hij in 1857 even verderop een nieuw riant onderkomen te bouwen, met een nieuwe naam. Vanaf het oude Smets Rande naar het nieuwe huis werd een beukenlaan geplant. Behalve een beroemde eigenaar kende Nieuw Rande ook een bekende regelmatig terugkerende gast, in de persoon van Thorbecke, de grondlegger van de Nederlandse grondwet.
Huis en tuin moesten de sfeer van Britse grandeur ademen. De Engelse tuinen laat Duymaer aanleggen door de bekende tuinarchitect J.D. Zocher jr., die vooral bekendheid geniet door de aanleg van het Amsterdamse Vondelpark. Een belangrijk onderdeel in de Engelse tuin zijn de reeds voor die tijd aanwezige kolken (als gevolg van dijkdoorbraken) die door Zocher tot een fraaie waterpartij zijn verbonden. Hierbij heeft hij gebruikt gemaakt van de al bestaande hoogteverschillen van de rivierduinen.
In 1895, na het overlijden van mevrouw Duymaer van Twist-Beck, wordt het landgoed aangekocht door G.J.Th. baron Stratenus. Hij brengt een aantal veranderingen aan, waaronder de aanbouw van de paardenstal en een ketelhuis. Na zijn dood in 1939 gaat zijn zoon op Nieuw Rande wonen. In de daaropvolgende veertig jaren raakt het landgoed in verval. Het meest kenmerkende uit deze periode is de verbossing, waardoor het landhuis steeds meer aan het zicht onttrokken wordt. Het huis ligt bij tijd en wijle verstopt achter een haag van groot geworden rododendrons. Het oorspronkelijke Zocherpark, met zijn open, Engelse aanleg, verdicht zich steeds meer tot een dicht struik- en boomgewas.

Rande en Stichting IJssellandschap
Vlak voor zijn dood legateert Stratenus in 1979 het landgoed Nieuw Rande aan de Verenigde Gestichten (later Stichting IJsselland-schap). Zijn vrouw koopt het huis en blijft daar tot haar dood wonen. Na het overlijden van mevrouw Stratenus-Vis in 1996 koopt Stichting IJssellandschap het huis, waarna huis en landgoed weer in één hand zijn. In 1987 kopen de gestichten een deel van Oud Rande ter grootte van 12 ha, dat ten westen van de spoorlijn Deventer-Zwolle ligt. Het totale bezit op Nieuw Rande bedraagt nu circa 155 hectare.



Stichting IJssellandschap heeft zich tot doel gesteld om het landgoed nieuw leven in te blazen. Tegelijkertijd zal geprobeerd worden het oorspronkelijke karakter van het ontwerp van Zocher weer herkenbaar te maken. In 1997 en 1998 is het huis aan de binnenzijde gerenoveerd. Het pand is in 1998 aangemerkt als Rijksmonument. Dit geeft de mogelijkheid om met financiële ondersteuning van de overheid de buitenzijde van het pand te restaureren. Het park in de directe omgeving van het huis is in de afgelopen jaren opgeknapt, zodat de openheid, die zo karakteristiek was voor Zochers ontwerp, weer teruggebracht wordt. De zichtlijnen zijn in ere hersteld, de karakteristieke boomgroepen zijn terug van weggeweest. Het landgoed valt tegenwoordig voor een groot deel onder de NSW (Natuurschoonwet). Rangschikking van een landgoed onder de Natuurschoonwet verplicht de eigenaar om het goed voor tenminste 25 jaar in stand te houden. Ook is hij verplicht om het grootste deel van het landgoed voor het publiek open te stellen. Daar staat tegenover dat bij vererving het landgoed in een zeer laag tarief voor successierechten valt. Hiermee wordt voorkomen dat erfgenamen het landgoed moeten verkopen omdat zij anders de successierechten niet kunnen betalen. De vrijstellingsbepalingen verlichten natuurlijk ook de algehele lastendruk van de eigenaar.

Sinds de jaren tachtig van de twintigste eeuw wordt er gewerkt aan de verjonging van het bos. Meer dan de helft van het bos bestaat uit inlandse eik, de favoriete boomsoort van Zocher. Daarnaast zijn ook berken en beuken veel voorkomende boomsoorten. De bossen op Nieuw Rande hadden in de jaren 1994-1997 een voorbeeldfunctie op het gebied van geïntegreerd bosbeheer. Er wordt gestreefd naar een optimale benutting van het bos, zowel uit oogpunt van houtproductie als uit oogpunt van natuur. Een bijzondere boom staat nog op de kruising van de Kozakkenweg en de IJsseldijk. Deze ruim 500 jaar oude linde kan waarschijnlijk als oudste boom van het landgoed worden aangemerkt. Met haar zeven 'kandelaars' is het een zeer karakteristiek punt aan de zuidzijde van Nieuw Rande. Voor wat betreft de landbouw, nog steeds een belangrijke pijler van het landgoed, wordt sterk gehecht aan traditie. Op de weiden, die voor een deel in de uiterwaarden van de IJssel liggen, vindt u het oude vertrouwde roodbonte Maas-, Rijn- en IJsselvee. In het zicht van het landhuis vindt u traditionele gewassen als graan, aardappelen en bieten. Dit betekent niet dat er geen maïs wordt verbouwd en dat er geen ruimte is voor nieuwe gewassen, maar door middel van segmentering probeert men de diverse functies van het landgoed zo goed mogelijk tot hun recht te laten komen.

Het landhuis zelf heeft, net als de Haere, een nieuwe bestemming gekregen. Het huis is momenteel in gebruik als gelegenheid voor besloten ontvangsten, zoals jubilea, huwelijksvoltrekkingen en recepties. Vooral de entree, een unieke koetsenpoort, spreekt tot de verbeelding van feestgangers en andere gasten. Om de toestroom van geïnteresseerden te kunnen opvangen is een uitgebreidere parkeergelegenheid gerealiseerd en tevens bestaat er de mogelijkheid om te overnachten in één van de bijgebouwen.
Lees ook: www.ijssellandschap.nl/index.php/landerijen-keizersrand...
gebengaia.nl/

Groet, www.rbbn.nl