Parochiekerk Sint-Anna (Maaseik)

 beschermd gebouw, katholieke kerk, 13th century construction (en)

De primitieve oorspronkelijke kerk was een houten gebouw. De lichamen van Harlindis en Relindis werden bewaard in sarcofagen die hier stonden opgesteld. Abdis Ava laat de bouwvallige houten kerk afbreken en vervangen door een stenen, laat-Karolingisch gebouw. De relieken van de heiligen worden circa 870 door de Luikse bisschop Franco naar hun nieuwe rustplaats in de nieuwe kerk overgebracht; waarschijnlijk was dit in een crypte in of naast het koor. Nadat het vrouwenklooster in de eerste helft van de 10de eeuw vervangen was door een seculier kapittel van twaalf kanunniken, bouwen dezen in 12de en 13de eeuw twee kerken: de oude kloosterkerk van abdis Ava wordt vervangen door een nieuwe munsterkerk, en er wordt voor de parochie een parochiekerk gebouwd, toegewijd aan Sint-Pieter. De crypte verdween, de relieken werden nu bewaard in een schrijn, dat opgesteld stond in de camera sancta van de westelijke bouw. Tijdens de burgeroorlog tussen de de la Marcks en de van Hornes worden de beide kerken van Aldeneik in 1485 gebruikt door de clan de la Marck als uitvalsbasis tegen Maaseik en de omgeving. Volgens sommige bronnen werd de westbouw van de kapittelkerk na de burgeroorlog afgebroken, zodat het niet meer als bolwerk tegen de stad zou kunnen gebruikt worden; dit kan in ieder geval niet volledig zijn uitgevoerd, aangezien in 19de eeuw nog resten van dit westwerk bestonden. Het gotische koor werd in de 15de eeuw aan de binnenzijde vernieuwd, met aanpassing aan de nieuwe cultische behoeften: een muurtabernakel een een relikwiekast aan de noordzijde, een overhuiving voor de zitplaats van de officianten aan de zuidzijde en een zogenaamde dubbele credens; als vloer ligt in de credens een oude altaarsteen van kleine afmeting, waarschijnlijk uit de Karolingische kerk. Wanneer het kapittel in 1570 werd overgebracht naar Maaseik is een tweede kerk in Aldeneik overbodig geworden, en de parochiekerk werd afgebroken, terwijl de munsterkerk de functie van parochiekerk van Aldeneik kreeg. Deze kerk is echter te groot voor de nu kleine parochie: waarschijnlijk worden enkel het koor en de middenbeuk gebruikt, terwijl de zijbeuken en de narthex vervielen; de scheibogen tussen middenschip en zijbeuken werden gedicht. Mogelijk dateert de huidige westingang uit eind 18de eeuw, terwijl de tribune op de bovenverdieping van de westbouw verloren ging. Het verval van de niet meer gebruikte delen was zover gevorderd dat men midden 19de eeuw zelfs niet meer zeker was of de kerk oorspronkelijk één of drie beuken geteld had. In 1876 werd de kerk door de Belgische Commissie van Monumenten als monument van de tweede klas beschermd. In 1854 had H. Jaminé reeds een volledig restauratieplan getekend. De eerste werken (1854-57) hadden tot doel het gotisch koor met de zoldering van het schip en de zijbeuken te herstellen. De toren werd tegen instorting gevrijwaard. In 1875 restaureerde de aannemer Lejeune het bovengedeelte van de toren en de spits. In 1890 werd onder leiding van M. Christiaens (Tongeren) de narthex gerestaureerd. Deze restauratie mag eigenlijk een reconstructie genoemd worden, aangezien er nog zeer weinig resten van de oorspronkelijke narthex aanwezig waren. Restauratie door E. Martens (Maaseik) in 2001.

id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/86171