DWL-terrein (Rotterdam)

 Een foto toevoegen

DWL-terrein

Watertorenweg e.o.
E. Poot (stedenbouwkundig plan) i.s.m. diverse architecten
1983-1996


De Rotterdamse Drinkwaterleiding kreeg in 1873 een complex aan de Oude Plantage in het verlengde van de Honingerdijk, ver buiten de toenmalige stadsgrenzen. De gemeenteraad had in 1869 de plannen voor een drinkwaterbedrijf goedgekeurd. Tot die tijd betrokken de inwoners van Rotterdam hun drinkwater uit de vervuilde singels en vesten en waren er regelmatig cholera-epidemieën. Rose had al eerder gepleit voor een hygiënischer waterbeheer.

In het nieuwe complex, ontworpen door stadsarchitect C.B. van der Tak, werd rivierwater gezuiverd in twee grote bezinkbassins en een viertal kleinere filterbassins. Al gauw werden beide types bassins uitgebreid.
Een 48 meter hoge ronde watertoren domineerde het complex. Bovenin het gebouw bevond zich een reservoir van 1000 m3. Het gebouw is in een mengeling van romaanse, neorenaissancistische en moorse stijl ontworpen. Verder waren er een ketelhuis, een directeurswoning en een pompgebouw, alle ontworpen door Van der Tak.

Vanwege de toenemende vraag naar schoon drinkwater werden tussen 1928 en 1950 drie snelfiltergebouwen gerealiseerd. Deze snelfilters werkten drie keer zo snel als de open zandfilters. De langwerpige betonnen gebouwen zijn rond het productieproces ontworpen door stadsarchitect Van der Steur. In de jaren vijftig werden nog enkele bassins aangelegd in de aangrenzende polder De Esch.

In 1977 vertrok de DWL naar nieuwbouw bij de Van Brienenoordbrug. In 1970 was het DWL-terrein door de gemeente aangewezen als toekomstig recreatiegebied. De plannen voor Lagorama, Europa's grootste pretpark, maakten weinig enthousiasme los. Ter voorbereiding van een nummer over watertorens togen de redactieleden van het Delftse tijdschrift Utopia naar het DWL-terrein aan de Honingerdijk. Met goedkeuring van de gemeente vestigden zij vervolgens in 1978 de woon- en werkgemeenschap Utopia in de watertoren en de bijgebouwen. Utopia speelde een vitale rol in de ontwikkeling van het DWL-terrein. In 1977 werd het gebied door de motie Bakema als woonwijk bestemd. De aanwezige waterbekkens, filterbakken en gebouwen vormden de basis van het stedenbouwkundige plan. Hiermee is het DWL-terrein één van de eerste oude haven- en industriegebieden die met behoud van de bestaande structuur zijn getransformeerd tot woonwijk. De watertoren en bijgebouwen zijn in 1981 rijksmonumenten geworden.

Tussen 1981 en 1994 verrees hier een nieuwe woonwijk met 2800 woningen. De bebouwing varieert van rijen standaard- eengezinswoningen tot urban villa's, woontorens en energiezuinige woningen met zonnecollectoren. Behalve Van Dam-eenheden en gezinswoningen bevat het project nog een studentenflat, een bejaardentehuis en luxueuze appartementen. Verder is er een basisschool, een wijk- en winkelcentrum en een theater; ook zijn er bedrijven gevestigd. De bedrijfsgebouwen met de watertoren als middelpunt zijn als industriële monumenten behouden en hebben een nieuwe functie gekregen. De drie snelfiltergebouwen werden als eerste gerenoveerd.

Langs de drukke Abram van Rijckevorselweg werd een langwerpig gebouw van Pi de Bruijn gerealiseerd, de 'Schicht', dat als geluidswal fungeert (1981 1983). De 123 woningen in zeven lagen hebben hun buitenruimte op het zuiden. Twee dubbelhoge galerijen aan de noordkant langs de weg ontsluiten de woningen en zijn voorzien van een glazen wand. Het verticale transport vindt plaats door twee trappenhuizen in 'punt' en 'staart' van het 200 meter lange bouwblok en twee liften ter plaatse van de knikken in de gevel, waar zich ook de hoofdtoegangen bevinden. Aan de zuidzijde hiervan is een wijkje met flexibele woningen van Wytze Patijn en Jan Mulder gerealiseerd (1981-1984).

Op de reinwaterbassins bij de Oude Plantage zijn 66 zonnecollectorwoningen gebouwd naar ontwerp van J. van Ringen (1982-1984).
Aan de entree van de wijk staat een seniorenflat met 140 woningen van Bakema Zavrel Architecten (1985-1987).
Het gedeeltelijk door brand verwoeste voormalige pompstation is tot wijk- en winkelcentrum verbouwd door Kraaijvanger Architecten (1987-1990).
De watertoren met bijgebouwen werd gerestaureerd door R.J. den Burger van Gemeentewerken (1985 1988). In het reservoir van de watertoren is kantoorruimte gerealiseerd. Daarvoor is een deel van de witgeverfde verticale houten beschieting vervangen door ramen. In de bijgebouwen zijn behalve bedrijven en werkplaatsen een theater (Hal 4) en een restaurant gevestigd. In een van de bijgebouwen huist Uitgeverij 010.

In het gedeelte de Lage Filters zijn tussen de voormalige filterbassins zes stroken met in totaal 294 woningen gebouwd door Boudewijn Mannot (Groosman Partners) (1983-1986). De strook wordt aan de ene zijde afgesloten door een basisschool naar ontwerp van J. Jonges (1984-1985) en aan de andere zijde door een studentenflat met negen verdiepingen van Architektenburo Kraamer Partners (1986-1988).
In een middenzone zijn de bassins gedempt en tot groenstrook omgevormd, waarbij de karakteristieke bedieningsgebouwtjes zijn gehandhaafd. Het gedeelte van het Binnenbassin, het eerste grote bezinkbassin, is bebouwd met vijf urban villa's van De Nijl (1988-1990) en twee langgerekte woongebouwen van Anarcos met in totaal 377 woningwetwoningen (1985-1989). Vanwege de gebogen daklijn bij de trappenhuizen hebben de gebouwen de bijnaam de 'Kamelen'.
Op het gedempte Buitenbassin zijn woontorens met uitzicht op de Maas gebouwd. Twee woontorens van SAS Architecten (1988-1991), één van Bonnema (1988-1992), drie waaiervormige torens van Henk Klunder Architecten (1989-1991) en ten slotte de woontoren Tympanon aan de kop van het inlaatkanaal (Van der Zee & Ybema, 1990-1991). De torens bevatten duurdere woningen en staan vrij in een door Paul Achterberg ontworpen park.
In het gedeelte de Hoge Filters in De Esch zijn 320 appartementen in zeven lage en één hoge woontoren gerealiseerd (Tuns + Horsting, 1990-1992).

Literatuur:

R. Daalder - Werkstad, 30 industriële monumenten in Rotterdam, Rotterdam 1985
Bouw 1984-26
Stadsvernieuwing Rotterdam 1974-1984, 1984
H. Berens e.a. - DWL-terrein Rotterdam, 1991
Architectuur Rotterdam 1970-1995, 1995


www.rotterdam.nl/tekst:dwl_terrein