Parkje bij het landhuis Groot Peeteren

 landgoed, beschermd gebouw, groene ruimte, 19e eeuwse constructie

Parkje in landschappelijke stijl gekadastreerd in 1899, bij de bouw van de neo-traditionele woning met koetshuis. Gemengd moes- en bloementuintje bij het dienstgebouw en recente tuin bij de als woning herbestemde paardenstal. Samen een mooie doorsnede van tuinen, waarin men de voorkeuren van de sociale klassen afleest en ook de maatschappelijke verschuivingen.

Groot Peeteren is de plaatsnaam voor een moerassig gebied vol waterputten en bronnen, in het oostelijke gedeelte van Alken, de buurt tussen de dorpskern en de grens met Wimmertingen. De plaats heet dan ook op het kadaster 'Over het Water'. Daarmee wordt de Herk bedoeld, die ten oosten van het dorp vloeit. Op het Primitief kadasterplan door J.L. Schrijns, liggen er aan de 'Regtstraet' bij een langwerpige vijver (perceel nr. 601 en 602) drie ­ gebouwtjes in los verband en meer achterin drie ­ gebouwen in U-vorm rond een binnenplaats (nr. 600). Er horen een boomgaard, een moestuin en een 'plaisirtuin' bij (respectievelijk nr. 603, 599 en 598), alle drie aan de straat gelegen en omhaagd. De grote percelen bos, weide en bouwland achteraan zijn doorsneden door dijken en grachten. Volgens de legger is Pieter Delibotton, rentenier te Alken' er eigenaar van. Vermoedelijk wordt Pierre de Libotton bedoeld: grootgrondbezitter, opkoper van Nationaal goed en onder meer ook eigenaar van verschillende grote hoeven en van het voormalige kasteel van Stevoort (Hasselt). Het zou zijn jachtverblijf zijn geweest dat in zijn familie bleef tot het in 1850 verkocht werd aan Willem Jacobus Crahay (1789-1855), afkomstig van Maastricht, universiteitsprofessor fysica en astronomie te Leuven en reeds vanaf 1818 bezig met meteorologische observaties. Groot Peeteren wordt verder vererfd in zijn familie.

Op de kadastrale mutatieschets verschijnt het huidige kasteel met een losstaand dienstgebouw, opgetrokken in 1895, pas in 1899 samen met het huidige parkperceel; het ligt ten oosten van en achter de U-vormige gebouwen, waarvan één vleugel gesloopt is. Het huis is een compacte bakstenen constructie met twee bouwlagen op een verhoogde kelderverdieping van vier traveeën. Het heeft neotraditionele elementen zoals kloosterkozijnen, verbindende kordons en puntgevels die de midden­ risalieten in de voor- en achtergevel beëindigen en een gearticuleerde bedaking met een torenspits op de noordwestelijke hoek. Het dienstgebouw (nu conciërgewoning), vertoont dezelfde kenmerken, maar werd verbouwd.

Het parkje ligt rond het huis, dat in al zijn authenticiteit bewaard bleef. Het loopt zonder begrenzing over in het omliggende landschap van weiden met bomengroepjes waarin bruine beuk, eik, es en paardekastanje voorkomen, en oude boomgaarden met restanten van hoogstamfruit (voornamelijk ­ peren ten oosten en appel ten noorden) en meidoorn­hagen. Een poel als vijver is omringd met wilgen en de noordelijke begrenzing wordt gevormd door een beekje en een wal. Het grasveld is omringd door een bomengordel met enkele mooie bomen, regelmatig onderbroken voor doorzicht op het landschap.

id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/134255