دریاچه طشك

وقوع‌ بزرگترين‌ فاجعه‌ زيست‌ محيطی‌ در ایران

پارک‌ ملی‌ و پناهگاه‌ حيات‌ وحش‌ بختگان‌ شهرستان‌ نی‌ ريز در معرض‌ نابودي‌ است.‌‌ روابط عمومي‌ و آموزش‌ اداره‌ کل‌ محيط زيست‌ فارس‌ اعلام‌ کرد بر اثر کم‌ آبي‌ ناشي‌ از ساخت‌ چندين‌ سد در بالا دست‌، منابع تامين کننده‌ آب‌ درياچه‌ بختگان‌ اينک‌ در آستانه‌ نابودی‌ و وقوع‌ بزرگترين‌ فاجعه‌ زيست‌ محيطی‌ است‌‌.

تاکنون‌ بخش‌ قابل‌ توجهی‌ از اين‌ پناهگاه‌ ارزشمند حيات‌ وحش‌ به‌ نمکزار تبديل‌ شده‌ است‌ و نزديک‌ به‌ دو هزار قطعه‌ جوجه‌ فلامينگو در ضلع شرقی‌ اين‌ درياچه‌ بر اثر کم‌ آبی‌ تلف‌ شده‌ اند و حدود دو هزار و ‌500‌ جوجه ديگر نيز در نمکزارهای‌ اين‌ درياچه‌ به‌ دام‌ افتاده‌ اند. ‌

در مورد سد سيوند و پيامدهاي احتمالي آن بر پاسارگاد مطالب زيادي نوشته شد، اما دريغ از يك مطلب درباره آثار و پيامدهاي اين سد و سد ملا‌صدرا بر پارك ملي، پناهگاه حيات وحش و تالا‌ب‌هاي بين‌المللي طشك، بختگان و كمجان.

============

يكي از درياچه هاي استان فارس

بخشي از منطقه بختگان که خود از سال 1347 تحت حفاظت بوده، در سال 1374 به پارک ملي ارتقا يافته است. مجموعه بختگان در سال 1354 نيز به عنوان تالاب بين المللي انتخاب شد. اين پارک ملي با مساحت 117 هزار و 47 هکتار در استان فارس قرار دارد. دامنه ارتفاعي يک هزار و 560 تا دو هزار و 480 متر، بارندگي و دماي متوسط سالانه 230 ميلي متر و 15 درجه سانتيگراد است.

اين شرايط آب و هوايي منجر شده است پارک ملي بختگان داراي اقليم خشک بياباني و معتدل باشد. اين پارک ملي شامل درياچه بختگان و بخشي از اراضي کوهستاني و تپه اي شمال آن است که در داخل پناهگاه حيات وحش بختگان قرار دارد.

آب اين درياچه در مصب رودها شيرين، ولي در بخشهاي داخلي لب شور تا شور است. درياچه بختگان با بيشينه عمق دو متر در سال هاي پر باران با درياچه طشک درياچه واحدي را به وجود مي آورد.

گياهان آبزي غوطه ور متنوعي نظير جلبک ها و دياتومه ها با تراکمي بالا در درياچه مي رويند. در بخش خشکي پارک گونه هاي بنه، بادام، کيکم، گز، قليا، جگن و آويشن مستقر هستند. جزيره هاي درياچه محلي مناسب براي زيست و تخمگذاري بسياري از پرنگان مهاجر و بومي محسوب مي شود.

اين نکته موجب شده است پارک ملي بختگان از سوي سازمان بين المللي حيات پرنگان، به عنوان يک زيستگاه با اهميت شناخته شود.

گونه هاي مهم جانوري اين پارک شامل بز و پازن، قوچ و ميش، پلنگ، فلامينگو، اردک، پليکان سفيد، لاک پشت . ماهي کپور است.

تا دهه هاي اخير آهو نيز در اين منطقه زندگي مي کرده است. تنوع و تراکم فيتو پلانکتون ها زئوپلانکتون ها در آب اين درياچه، موجب حضور چشمگير ميگوي آرتميا در آن شده است. تنوع زيستي زياد و جلوه هاي طبيعي، زمينه فعاليت هاي علمي، پژوهشي و گردشگري را در پارک ملي درياچه بختگان فراهم کرده است.

اگر چه کارشناسان خشکي کنوني درياچه را منحصر به شرايط اکولوژيکي و آب و هوايي اين منطقه مي دانند و در دهه گذشته نيز خشکي درياچه رخ داده است، به صورتي که تنها 2 قطعه از درياچه باقي ماند، اما کارشناسان معتقدند وضعيت کنوني نگران کننده است.

مشکلات زيست محيطي درياچه بختگان

شنيدن خبرهاي متعدد از مرگ فلامينگوها و گير افتادن آنها در نمکزارهاي درياچه بختگان تمام دوستداران محيط زيست را متأثر کرد.

با توجه به کاهش شديد آب درياچه مي توان گفت که با ادامه وضغيت کنوني اکوسيستم درياچه بختگان خاصيت حيات خود را از دست خواهد داد. خشک شدن کنوني درياچه علاوه بر اينکه زندگي 20 هزار قطعه پرنده آبزي و کنار آبزي درياچه را به خطر انداخته است، مي توانست سفره گسترده اي براي آب زيرزميني باشد و تأثيرات فراواني بر آب و هواي منطقه داشته باشد که تمام اين خصوصيات حياتي هم اکنون به خطر افتاده است. بررسي ها نشان داده است که ايران کشور خشکي است و براي ادامه حيات منابع طبيعي به 252 تالاب کوچک و بزرگ کشور نياز دارد که بايد تمام تلاش را براي حيات و بقاي اين تالاب ها به کار گرفت.

هر سال شمار بسياري از فلامينگوها و گونه هاي ديگر پرنگان به درياچه بختگان واقع در جنوب شرقي شيراز مهاجرت مي کنند و برخي از آنها در درياچه و اطراف آن ماندگار مي شوند.

اين در حالي است که مسئولان وزارت نيرو همچنان سدسازي ها را دليل کاهش آب درياچه نمي دانند.

معاون امور آب وزارت نيرو در اين رابطه تأکيد کرده است که بر اساس مطالعات صورت گرفته تأثير عوامل احداث سد در خصوص کاهش 2 متر ارتفاع آب در درياچه اروميه و بختگان، تنها 2 سانتيمتر از اين کاهش بوده است.

در تصريح دلايل طبيعي کاهش ارتفاع آب، مي توان گفت: تغيير اقليم کاهش بارندگي ها و تبخيرها در اين قضيه بي تأثير نبوده است؛ البته بر اساس گزارش کميسيون تخصصي شوراي آب کمتر از 15 درصد عوامل انساني در کاهش ارتفاع آب درياچه موثر بوده است.

هر سال شمار بسياري از فلامينگوها و گونه هاي ديگر پرندگان به درياچه بختگان واقع در جنوب شرقي شيراز مهاجرت مي کنند و برخي از آنها در درياچه و اطراف آن ماندگار مي شوند.اين در حالي است که مسوولان وزارت نيرو همچنان سدسازي ها را دليل کاهش آب درياچه نمي دانند. معاون امور آب وزارت نيرو در اين رابطه تاکيد کرده است که براساس مطالعات صورت گرفته تاثير عوامل احداث سد درخصوص کاهش 2متر ارتفاع آب در درياچه اروميه و بختگان ، تنها 2سانتي متر از اين کاهش بوده است

شايان توجه آنكه درياچه‌ي بختگان به دليل برخورداری از 3 ويژگی ارزشمند، يکی از 105 منطقه‌ي مهم زيست پرندگان در کشور هم محسوب می‌شود. اين ويژگي‌ها عبارتند از: 1- به طور منظم تعداد قابل توجهی از گونه‌های در خطر تهديد جهانی را نگهداری می‌کند؛ 2- به طور منظم يک درصد از گونه‌های منطقه‌ جغرافيای زيستی يا مسير مهاجرت يا جمعيت خاورميانه (تنها پرندگان آبزی و دريايي) را نگه می‌دارد و 3- به طور منظم 20 هزار (و يا بيشتر) از پرندگان آبزی را نگه می‌دارد. افزون بر آن درياچه‌های نيريز (بختگان و طشک) از زيباترين نمونه‌های درياچه‌های شورِ جهان محسوب شده و يکی از 20 تالاب بين‌المللی ثبت شده‌ کشور در کنوانسيون رامسر به شمار می‌آيند که به ويژه در زمستان‌ها پذيرای 170 هزار قطعه از انواع فلامينگو و غاز هستند