Stare Miasto w Bielsku-Białej (Bielsko-Biała)

Stare Miasto – najstarsza część Śródmieścia w Bielsku-Białej położona na Wzgórzu Miejskim i posiadająca zachowany średniowieczny układ urbanistyczny.

Stare Miasto założone zostało na Wzgórzu Miejskim mającym w XIII wieku naturalne elementy obronne (skarpa), wzbogacone później murem miejskim. Dziś wzgórze znajduje się w sercu Bielska-Białej.

Dzisiejsze Stare Miasto graniczy z:

Dolnym Przedmieściem
Żywieckim Przedmieściem
Górnym Przedmieściem (wraz z Bielskim Syjonem)
Granice Starego Miasta wyznacza linia dawnych murów miejskich, a więc dzisiejsze ulice:

pl. Chrobrego, ul. Orkana i ul. Waryńskiego – od północy
ul. Zamkowa – od wschodu
pl. św. Mikołaja i ul. Schodowa – od południa
ul. św. Trójcy – od zachodu

Stare Miasto jest kolebką dawnego Bielska.

Miasto zbudowano w 4 ćw. XIII w. na wzgórzu zwanym potem Wzgórzem Miejskim, mającym z trzech stron skarpy o naturalnych walorach obronnych.

Wzgórze zajmuje powierzchnię 4 ha i ma kształt nieregularnego owalu o wymiarach 300 x 200 m z prostokątnym rynkiem pośrodku, z którego czterech narożników wybiegają po dwie prostopadłe wąskie uliczki oraz terenem kościelnym od południowej strony. Jest to typowy układ urbanistyczny dla lokacyjnych, średniowiecznych miast śląskich powstałych w dobie osadnictwa na prawie magdeburskim.

Aż do czasu pożarów z 1659 i 1664 r., które doszczętnie spaliły Bielsko, miasto miało zabudowę wyłącznie drewnianą (z wyjątkiem zamku i kościoła). Dopiero w XVII wieku zaczęto stawiać murowane kamienice, które także spłonęły m.in. w 1808 i 1836 r.

Już w pierwszej ćwierci XIV wieku miasto było otoczone murami obronnymi z kamienia łamanego wzmocnionymi przez palisady, baszty i trzy bramy – dolną (obecna wieża zamkowa), górną (ul. Piwowarska) i od strony pastwiska północnego (ul. Kręta). Fortyfikacje miały długość około 800 m i wykorzystywały naturalne właściwości wzgórza. W XVI wieku mury zostały poddane rozbudowie – po 1521 r. wzniesiono drugą linię murów (zewnętrznych) w odległości ok. 5-10 m od wewnętrznych. Rozbudowane fortyfikacje, stworzone z myślą o obronie miasta przed niebezpieczeństwem tureckim, nie obroniły jednak mieszkańców przed napadem Szwedów w 1645 r. W czasie pożaru miasta w 1659 r. zostały poważnie uszkodzone, niemniej odbudowano je i do połowy XVIII wieku spełniały swą rolę. Później częściowo je rozebrano, a częściowo zabudowano, podobnie jak to się stało ze starymi fortyfikacjami w innych miastach austriackich.

Miasto w obrębie murów zamieszkiwali tzw. wielkomieszczanie, czyli potomkowie pierwszych osadników. Byli właścicielami 76 działek z domami, korzystali w pełni z praw miejskich i mieli do 1572 r. monopol na prowadzenie rzemiosła i handlu. Wtedy przywilej ten złamali małomieszczanie, czyli mieszkańcy przedmieść bielskich, którzy jednak aż do początku XIX wieku nie mieli pełni praw miejskich

Aż do XIX wieku Stare Miasto było centrum gospodarczym, administracyjnym i kulturalnym Bielska. W tym stuleciu życie miasta zaczęło się przenosić na Dolne Przedmieście (szczególnie po 1890 r.). Po drugiej wojnie światowej Rynek przerobiono na skwer, a cała starówka stała się zaniedbaną dzielnicą antykwariatów i kafejek. Dopiero dzięki programowi rewitalizacji Starego Miasta, rozpoczętemu w 2003 r., starówce przywracany jest dawny blask.

W 2003 r. wcielono w życie Program Rewitalizacji Starego Miasta, I etapem była gruntowna przebudowa Rynku zakończona w 2006 r. (budowa fontanny, przywrócenie pomnika św. Jana Nepomucena, odsłonięcie reliktów studni i dawnej wagi miejskiej, rekonstrukcja podcieni). Renowacji poddawane są również budynki przy innych staromiejskich uliczkach. W 2010 r. zakończyć ma się II etap rewitalizacji, w ramach którego mają powstać dwa nowe parki, platforma widokowa, zostaną wyremontowana nawierzchnie staromiejskich ulic i zostanie zrekonstruowana średniowieczna baszta.

W ostatnich latach przywrócono Staremu Miastu funkcję kulturalnego centrum miasta – wiele imprez, takich jak Festiwal Miast Partnerskich, Jarmark Świętojański czy koncerty bożonarodzeniowe, odbywają się na Rynku.

Dzisiejsze Stare Miasto jest miejscem popularnym nie tylko wśród turystów, ale również mieszkańców Bielska-Białej, którzy znajdują tu galerie sztuki, kluby nocne, restauracje itp.

Stare Miasto zachowało niezmienny, średniowieczny układ urbanistyczny, dlatego w całości jest uznane za zabytek. Pojedyncze obiekty zasługujące na uwagę to:

* Zamek książąt Sułkowskich
* Katedra św. Mikołaja
* Rynek z pomnikiem św. Jana Nepomucena, fontanną, reliktami dawnej wagi miejskiej i studni oraz kamienicami z podcieniami
* Pozostałości murów miejskich przy ul. Orkana

Ważniejsze obiekty:
* Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej (zamek)
* Katedra diecezji bielsko-żywieckiej
* Muzeum Literatury im. Władysława Reymonta
* Koło Przewodników Beskidzkich PTTK
* Galeria Zamkowa
* Galeria Wzgórze
* Galeria Ars Nova
* Galeria Artwood
* Klub "Waga"
* Klub Number One
oraz restauracje, kluby itp.