MEDIC BINH TAN

“Hồi Ký của Một Thằng Hèn” của nhạc sĩ lão thành Tô Hải.

Tô Hải tức Tô Đình Hải sinh ngày 24-9-1927 tại Hà Nội, nguyên quán Tiền
Hải, Thái Bình. Bắt đầu học chữ và học nhạc tại các trường Hà Nội.
Mùa thu 1945, vừa đậu xong Bac I (tú tài I chương trình Pháp) thì gia
nhập Vệ Quốc Đoàn, tốt nghiệp hai trường Quân Chính Nguyễn Huệ Khóa 1 và
Lục Quân Trần Quốc Tuấn Khóa V nhưng chưa bắn phát đạn nào. Cả đời làm
lính, ông luôn “bị” bố trí làm "văn" do năng khiếu ca nhạc. Từ 1947, tên
Tô Hải đã được biết đến với các ca khúc Nụ Cười Sơn Cước, Trở Lại Đô Thành…
Sau 1954, ông lao vào học tập âm nhạc kinh điển vì đã sớm ý thức về cộng
sản và hiểu rõ vị thế của vai trò “hát lên hát xuống các khẩu hiệu tuyên
truyền.”
Do đó, đã xuất hiện một Tô Hải compositeur thay cho một Tô Hải
chansonnier với các tác phẩm viết cho hợp xướng, giao hưởng… Nhưng từ
đây, Tô Hải đã bị quy kết là “mất lập trường”, “vô chính trị”, “không
theo đúng đường lối văn nghệ vô sản”… trở thành phần tử bị ngờ vực, mặc
dù ông từng được trao nhiều giải thưởng của Nhà Nước.
Đầu thập niên 1960, ông đã tìm cách từ bỏ tư cách đảng viên Đảng Lao
Động Việt Nam, ra khỏi Quân Đội, chuyên luyện tay nghề bằng đủ thể loại
âm nhạc, nhưng vẫn không thể tìm được điều kiện theo đuổi giấc mơ làm
nghệ thuật vì những áp lực mà bất kỳ người dân nào dưới chế độ Cộng Sản
đều phải nhận chịu.
Sau 1975, ông được điều vô Sài Gòn ngay những ngày đầu nhưng đã nhận rõ
hướng sa đoạ trong đời sống do mưu đồ thủ quyền đoạt lợi của những kẻ
nhân danh cách mạng vô sản.
Ông xin về hưu non, ở ẩn tại ngoại ô Nha Trang từ 1986, để tránh phải
nhận chỉ thị buộc viết cái gì, viết thế nào, viết cho ai....
Dù được trao tặng nhiều giải thưởng, huân chương, huy chương do những
nhân vật như Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp, Trần Đức Lương… ký, nhưng trái
hẳn với nhiều đồng nghiệp khác, trong nhà ông không hề có dấu tích nào
về các giải thưởng, huân chương, huy chương này.
Ông dồn tất cả sức lực cuối đời vào các bài viết trên blog, viết hồi ký
về cuộc đời văn nghệ cách mạng khốn khổ của mình và bạn bè, và khi còn
di chuyển được đã tham gia cùng những người trẻ biểu tình phản đối việc
nhường biển, nhường đất cho Bắc Kinh.
Hiện nay, ở tuổi 83, ông sống tại Sài Gòn, bệnh tật, di chuyển khó khăn
nhưng “vấn làm việc nằm” bên computer và là blogger già nhất nước tiếp
tục kêu gọi sự thức tỉnh từ bỏ chế độ Cộng Sản để tìm lại sự sống cho
người dân đã bị hủy hoại từ mùa Thu 1945.
Đặc biệt, trong phần giải thích tiêu đề “VÌ SAO TÔI VIẾT HỒI KÝ?” trong
tập Hồi Ký, tác giả Tô Hải đã viết, trích:
“...Hậu thế sẽ thắc mắc: làm sao mà từ năm 1945 đến đầu thế kỷ 21, nhân
tài đất Việt ở miền Bắc Việt Nam —một thứ Đàng Ngoài của lịch sử lặp lại
— ít ỏi đến thế?
Tác phẩm của họ đâu rồi, ngoài lèo tèo mấy bài thơ của Hữu Loan, Trần
Dần, Phùng Quán...? Chẳng có một tiểu thuyết, một đoạn văn nào đáng được
trích giảng trong các trường từ tiểu, trung đến đại học hay sao? Vậy mà
trong suốt thời kỳ đất nước ta nằm dưới “sự lãnh đạo vô cùng sáng suốt”
và “duy nhất đúng đắn” của những tên “xuất thân thành phần cơ bản”,
trình độ học thức ở mức “đánh vần được chữ quốc ngữ”, các văn nghệ sĩ
công chức ở nơi này vẫn được nhà cầm quyền trao tặng “Giải thưởng Nhà
Nước”, “Giải thưởng Hồ Chí Minh” và đủ thứ bằng khen giấy khen, được
trang trọng lồng kính treo kín những bức tường phòng khách! Thử hỏi
những tác phẩm được khen nức khen nở ấy giờ đâu rồi?
Té ra tất cả đã bị lịch sử xếp xó.
Hơn thế nữa, những tác giả được Nhà Nước Xã Hội Chủ Nghĩa khen hàng loạt
nọ trong thực tế còn là những kẻ bán rẻ lương tâm đã lợi dụng các loại
hình văn nghệ để ca ngợi những điều bất nhân, bất nghĩa bị cả nhân loại
phỉ nhổ: khuyến khích con đấu cha, vợ tố chồng; hô hào kích động người
cùng một nước chém giết lẫn nhau; ra sức ngợi ca những tên sát nhân khét
tiếng như Stalin, Mao Trạch Đông… thậm chí, còn quỳ gối khấu đầu tạ ơn
những tên đao phủ và cái tổ chức tội ác là “Đảng đã cho ta một mùa
xuân”, dạy những đứa trẻ bập bẹ biết nói: “tiếng đầu lòng con gọi
Stalin!” Nhục nhã thay cho những kẻ cam tâm bợ đít, luồn trôn kẻ giết
cha mình!
Vậy mà cho tới cuối thế kỷ 20 vẫn còn những kẻ u mê cứ tưởng các “tác
phẩm” tuyên truyền cho cuộc chiến huynh đệ tương tàn, cho hận thù dân
tộc, cho đấu tranh giai cấp của chúng là giá trị lắm!
Cứ xem chúng tâng bốc nhau, nịnh bợ nhau, bôi xấu nhau, kiện cáo nhau,
để được nhận cái… vết nhơ một thời làm lính văn nghệ của Đảng thì thấy.
Không thể nín nhịn mãi, nhân dịp người ta tổ chức mừng sinh nhật 70 tuổi
của tôi để ghi công những năm làm nô bộc của tôi, tôi đã công khai phủ
nhận tuốt tuột những gì tôi gọi là “tranh cổ động bằng âm thanh” trên
Tivi Sài Gòn. Tôi kiên quyết không cho phát lại những gì tôi được nhà
cầm quyền ngợi khen suốt quá trình sáng tác. Để nhắc đến những tác phẩm
của tôi, tôi chỉ đồng ý lên một chương trình do chính tôi soạn thảo và
đặt tên. Nó gồm những tiếng nói của trái tim bị cấm đoán, bị lên án,
thậm chí bị trù dập suốt nửa thế kỷ.
Sau hết, dựa vào thời cơ “Đổi Mới”, nhờ những bạn bè đồng tình với tôi
và còn giữ được một số quyền hành cuối cùng trước khi về hưu, chương
trình Nửa Trái Tim Tôi của Tô Hải đã ra mắt trọn một tiếng đồng hồ với
toàn những “tác phẩm bỏ tủ lạnh”, với những lời tuyên bố gây “sốc” mạnh
trong giới làm nhạc ăn lương.
Những đồng nghiệp thực sự có tài và có tâm sự giống tôi thì hài lòng. Số
này, khi trả lời phỏng vấn, cũng chỉ dám nhận một cách khiêm tốn con số
ít ỏi những gì mình làm ra xứng đáng được gọi là tác phẩm.
Còn số khác, những “nhạc sĩ” bám chặt thành tích 500, 1000 bài hát ca
ngợi Đảng, ca ngợi Bác, động viên con em ra chiến trường hiện còn tiếp
tục lải nhải kể công với Đảng để xin “tí tiền còm” nhân danh giải này
giải nọ thì tự ái, nổi khùng,
Họ gọi tôi là “tên phản động”.
Trả lời những câu hỏi của báo chí hoặc truyền thanh, truyền hình tôi
luôn nhắc lại nguyên lý bất diệt của nghệ thuật: “Chỉ những gì từ trái
tim mới đến được trái tim”! Nhưng trái tim của tôi, hỡi ôi, gần một thế
kỷ qua lại không đập vì...tôi! Nó bị trói buộc, bị cưỡng bức phải đập vì
những cái xa lạ với tôi: vì Đảng, vì hai cuộc chiến, vì những tín điều
nhập khẩu từ các nước cộng sản Nga, Tầu.
May thay, thời thế rồi cũng đổi thay.
Liên Xô, “quê hương của cách mạng vô sản toàn thế giới”, “ngọn đuốc soi
đường cho nhân loại” sụp đổ cái rụp. Thần tượng Marx, Lénine, Stalin gần
70 năm được tôn thờ hơn cả Chúa Trời bị đập tan!(...)
...Với niềm tin vô bờ bến rằng ngày tàn của chủ nghĩa cộng sản Việt Nam
đã đến rất gần, dù có chậm hơn ở các nước bậc cha ông, anh cả, anh hai
đến vài ba thập kỷ, niềm tin ấy vẫn cháy bỏng trong tôi thúc giục tôi
vứt bỏ mọi sợ hãi, mọi hèn kém để ngồi vào computer.” (hết trích)
~~~~~~~~~~~~~~~~
*Tô Hải có hèn không?*
Tôi đã đọc hết cuốn hồi ký của Nhạc sĩ Tô Hải. Hơi tiếc, vì ông viết
ngắn quá; chỉ có hơn 500 trang giấy in. Vừa đọc vừa tiếc. Vì có lúc đang
theo ông qua những đoạn đường, trong bụng chờ sắp được nghe ông kể tiếp
một chuyện đang nói nửa chừng, thì ông lại nhảy sang chuyện khác. Tiếc,
và trách tác giả không để thêm thời giờ kể rõ ngọn ngành cho người đọc
biết thêm. Nhưng khi nghe Tô Hải giải thích trong cuộc phỏng vấn với
Ðinh Quang Anh Thái (sắp đăng trên báo này) thì hiểu tại sao. Tô Hải
không có ý kể câu chuyện cuộc đời mình. Ông bảo, trong cuốn sách này,
“tôi chủ ý chỉ viết về cái hèn của tôi thôi.”

Như vậy thì hiểu được, vì tên cuốn sách đầy đủ là “Hồi Ký Của Một Thằng
Hèn,” như những lời thú tội về cái hèn của mình, một cái hèn đeo mãi
trên một con người, kéo dài hơn nửa thế kỷ. Ðến năm gần tuổi 70, con
người đó mới chợt thấy phải kể lại mình đã sống hèn như thế nào, và bắt
đầu thú nhận.

Một điều cảm động, là tác giả muốn thú tội với thân phụ của ông trước
hết. Vì trước khi ông bỏ nhà đi rồi gia nhập đảng Cộng Sản vào năm 17
tuổi, cụ thân sinh đã bảo thẳng người con trai lớn đó là đã “bị Cộng Sản
nó lừa.” Không những thế, cụ còn dọa mai mốt có trốn cộng Sản chạy về
nhà thì cụ sẽ đuổi đi, không nhận làm con nữa. Cả cuộc đời hai lần Tô
Hải mong được gặp lại cha mẹ và các em, một lần năm 1954 khi trở về Hà
Nội, và lần sau năm 1975 khi tìm vào Sài Gòn.

Cuối cùng thì ông chỉ gặp lại cụ thân sinh trên những trang giấy của
cuốn hồi ký này. Ông đã kể lại một đời sống cam tâm chịu hèn không phải
của riêng ông mà còn bao nhiêu những người trí thức bị trói buộc trong
guồng máy “chuyên chính vô sản” nên họ đành phải làm tay sai cho đảng
Cộng Sản.

Cuốn hồi ký kể biết bao nhiêu câu chuyện như một bức bích họa cho thấy
tấm thảm kịch đổ lên đầu dân tộc Việt Nam trong thế kỷ trước, nó hủy
hoại nền tảng đạo lý trong xã hội và làm tê liệt lương tâm của từng cá nhân.

Tai họa đó là do cách cai quản con người đã được Stalin sáng chế và Mao
Trạch Ðông biên cải cho thích hợp với văn hóa phong tục Á Ðông, rồi được
Hồ Chí Minh hết lòng áp dụng nước ta. Ðó là một guồng máy kiềm thúc, cai
quản, ràng buộc đó đã biến hàng triệu con người trở thành những tên hèn,
ngay cả những người đóng vai kiểm soát những người khác.

Có một đoạn chúng ta không thể nào quên, là năm 1956 khi Tô Hải đi “liều
mạng” trở về Thanh Hóa tìm “cứu đứa con trai.” Hai vợ chồng ông đều phải
đi làm công tác văn nghệ với quân đội trong thời kháng chiến cho đến sau
khi hòa bình, cho nên họ đã gửi đứa con thứ hai này cho ông bà ngoại
nuôi. Ông kể,

“Gia đình vợ tôi chẳng có một tấc đất nào, nhưng bị đẩy lên... (hàng)
địa chủ.”

Trong thời gian cải cách ruộng đất đó, các cố vấn đã chỉ thị mỗi làng
phải có mấy phần trăm là địa chủ, mấy phần trăm là phú nông, bao nhiêu
là trung nông, vân vân, đúng như tỷ số theo thống kê từ bên Trung Quốc
đã làm. Nếu một làng không đủ người đúng tiêu chuẩn vào mỗi hạng thì
những người ở hạng dưới được “đôn lên” hạng trên.

Nhưng thân phụ bà Tô Hải là cụ Nguyễn Ðăng Quỳ vốn không phải là địa
chủ, cũng không phải người ở vùng quê Thanh Nghệ này. Ông đã đi theo Nam
Bộ Kháng Chiến chống Pháp. Sau đó ông đã bỏ tất cả gia sản ở miền Nam
đưa gia đình chạy ra Bắc, sống ở thành phố Vinh.

Tô Hải kể, “Khi Vinh bị tiêu thổ kháng chiến, ông mua mua một mảnh vườn
sát chân núi Diễn Châu.”

Nhưng Ðội Cải Cách đã “lôi ông già ra đấu,” họ tra hỏi ông tại sao mua
đất, làm vườn ở nơi không phải quê quán mình, “Có phải để bóc lột nông
dân hay không?” Họ đặt ra những lời kết tội bịa đặt khác, mà tác giả
viết, “Tất cả lý lẽ đưa ra chỉ nhằm mục đích chiếm bằng hết những gì có
thể chiếm: Giường tủ, bàn ghế, quần áo, mâm đồng, chậu thau, bát đĩa, ấm
chén,... Phải kiếm cho ra một cớ gì để trấn lột công khai. Tôi thì chụp
cho (ông cụ) cái mũ ‘kẻ thù giai cấp’ là xong.”

Sau khi bị cướp mất hết, từ cái quần cho đến cái bát đã mẻ, cả gia đình
cụ Nguyễn Ðăng Quỳ bị giam tại chỗ ở chân núi, chỉ còn cách sống bằng ăn
rau, lá kiếm được trên núi, trong cánh đồng. Hình phạt này là cách bắt
những người bị tố chết đói hoặc tự tử. Nhiều người đã tự tử.

Gia đình ông cụ có hai con trai và một con rể (tức Tô Hải) đi bộ đội
đánh nhau với Pháp. Khi cụ ông bị đem đấu tố thì Tô Hải và một người con
trai của cụ đều biết nhưng không ai dám về thăm bố. Họ phải “dứt khoát
với kẻ thù giai cấp” để bảo toàn mạng sống của chính họ và gia đình nho
nhỏ của họ.

Nhưng vợ chồng Tô Hải còn đứa con bé gửi ông bà ngoại, đứa bé cũng đang
nằm trong “vòng vây của những ông bà nông dân.” Họ phải cứu lấy con! Tô
Hải may mắn nhờ một người bạn cũ giúp, ông này là một cán bộ lớn thuộc
Ðoàn Ủy Cải Cách Ruộng Ðất. Người bạn nhân danh chức vụ đó viết một tấm
giấy ra lệnh tên địa chủ Nguyễn Ðăng Quỳ phải trả cho “Ông bộ đội Tô
Ðình Hải” đứa con trai của ông đã gửi ở nhà tên địa chủ dù không có họ
hàng thân thích gì hết.

Tô Hải kể, “Sáng sớm chưa rõ mặt người, tôi thấy bố vợ tôi mặt mày sưng
vù, răng cửa rụng gần hết vì bị đánh, mang tới trụ sở một thằng bé,
không, một cái xác trẻ con gầy guộc xám ngoét. Ðó là thằng con yêu quý
của tôi. Nó chỉ còn thở thoi thóp sau bảy ngày chỉ sống nhờ những lá rau
lang, mà ông bà ngoại ngắt về từ mấy luống khoai trồng trước nhà, mớm
cho.... Tôi cắn răng ôm lấy con, không kịp nói một lời an ủi bố vợ. Vì
các ông bà nông dân đã đuổi quầy quậy ngay sau khi ông trao trả cháu
ngoại...”

Cảnh ông ngoại trả cháu cho bố nó mà không được dặn dò, thăm hỏi một
câu; người con rể không dám nói một lời cảm ơn bố vợ; đó là hình ảnh
người đọc không thể nào quên được.

Cả xã hội Việt Nam đã phải sống với nhau như vậy trong những năm “long
trời lở đất” khi Hồ Chí Minh quyết tâm theo đường lối cách mạng của Mao
Chủ Tịch. Chính Tô Hải đã soạn một bản nhạc ca tụng Hồ Chí Minh lấy nền
dựa trên giai điệu của bài Ðông Phương Hồng mà bên Trung Quốc dùng để ca
ngợi Mao Trạch Ðông!

Liệu ai trong chúng ta có can đảm hành động khác với Tô Hải trong khung
cảnh đó? Có ai nhất định phải sống ngay thẳng, sống có đạo nghĩa, không
chịu sống hèn hạ từ bỏ cả cha mình hay không? Không biết được. Người
không sống trong guồng máy kìm kẹp tàn bạo của Stalin thì không thể biết
mình sẽ ứng xử như thế nào cho xứng đáng làm người. Người bạn giúp Tô
Hải tấm giấy giới thiệu cho đi “đòi con” chính anh ta sau này cũng bị
khai trừ khỏi đảng Cộng Sản, và “khai trừ khỏi... mặt đất” khi bị thất sủng.

Nhưng chúng ta có thể biết chắc là nhạc sĩ Tô Hải không hèn. Ông đã dành
hàng chục năm cuối của cuộc đời kể tội chính mình. Ông nằm trên giường
bệnh nhưng vẫn vào mạng lưới Internet, trở thành người giữ blog lớn tuổi
nhất Việt Nam, nêu gương sáng cho lớp thanh niên. Thông điệp ông gửi cho
giới trẻ, cho đồng bào, cho cả những người từng là đồng chí của ông còn
trong đảng Cộng Sản, là: Chúng ta không được phép sống hèn nữa. Thế giới
đã thay đổi. Phải trở lại làm người!

Phải can đảm phi thường thì một người ở tuổi 83 mới làm được công việc
đó. Nhất là trong lúc guồng máy di sản của Stalin và Hồ Chí Minh tuy đã
xộc xệch sắp tàn nhưng vẫn còn ngự trị trên đất nước chúng ta. Tô Hải đã
thú tội với thân sinh ông. Với nhạc phụ ông.
Bao giờ thì những người trong cả guồng máy cộng sản kìm kẹp trên biết tỉnh thức để ăn năn thú tội ?