Universiteitshal (Leuven)

 universiteit, beschermd gebouw, 14th century construction (en)

De universiteitshal maakt deel uit van een T-vormig gebouwencomplex in het bouwblok omsloten door de Naamsestraat, de Oude Markt, de Zeelstraat en de Krakenstraat. Het oudste deel van het complex is de voormalige lakenhal of universiteitshal aan de Naamsestraat, gebouwd in het begin van de 14de eeuw. De lakenhal werd vanaf 1431 stelselmatig ingenomen door de universiteit, die er in 1680-1690 een verdieping aan toevoegde. Haaks op de universiteitshal sluit een west-oost-georiënteerd volume aan, de in 1723-1725 gebouwde Regavleugel.

Een lakenhal in Leuven wordt voor het eerst vermeld in 1193, vervolgens in 1267 en in 1311, wanneer hertog Jan II de toenmalige lakenhal aan de stad overdraagt. Het gebouw is enkel bekend uit geschreven bronnen, die het situeren nabij het Corenhus aan de Zeelstraat, mogelijk achter de huidige lakenhal uit het begin van de 14de eeuw. De overdracht van 1311 houdt verband met de bloei van de Leuvense lakenproductie en -handel omstreeks 1300; in 1317 begint de stad de bouw van een nieuwe lakenhal. Twee gedenkstenen dateren het begin van de bouw op maandag na Beloken Pasen 1317 (11 april 1317) en vermelden de namen van de plaatselijke meesters Jan Stevens, Arnout Hore en Goert Raes.

Door de terugval van de lakennijverheid werd de lakenhal sinds de tweede helft van de 14de eeuw minder en minder gebruikt. De in 1431 opgerichte faculteit theologie van de Leuvense universiteit kon daardoor worden ondergebracht in de zuidelijke zaal van de gelijkvloerse verdieping van de lakenhal. In 1433 werden onder leiding van stadsbouwmeester Sulpitius Van Vorst in de zuidelijke helft van de verdieping vier auditoria voor de overige faculteiten ondergebracht, bereikbaar via een nieuwe spiltrap die ongeveer centraal in de middengang was ingebracht.

Halverwege de 17de eeuw bevond de lakenhal zich in een bouwvallige toestand, waarbij vooral de dakconstructie voor aanhoudende problemen zorgde. Omdat de stad niet inging op de herhaaldelijke verzoeken tot renovatie van het gebouw spande de universiteit een procedure in voor de Geheime Raad. Op 28 mei 1679 sloten de stad en de universiteit een minnelijke schikking. De stad beloofde de volledige eigendom van de lakenhal en haar aanhorigheden, inclusief de aanpalende dekenij van de lakenwevers in het midden van het bouwblok, over te dragen aan de universiteit, waarbij alle winkels en bureaus voortaan uit de hal zouden worden geweerd. Als tegenprestatie verbond de universiteit er zich toe op eigen kosten een nieuwe dekenij voor de lakenwevers te bouwen en af te zien van verdere juridische eisen ten aanzien van de stad. Een eerste ontwerp voor de verbouwing van de universiteitshal werd uitgewerkt door de Leuvense bouwmeester Joris (Georgius) Nempe, die onder meer de toevoeging van een torenspits voorzag. Het uiteindelijke gerealiseerde ontwerp van de verbouwing is dat van hofarchitect Vincent Anthony en de architecten Peeter Merx en Mallineus. De eerste steen werd gelegd op 18 juni 1680.

id.erfgoed.net/erfgoedobjecten/42151